ابو القاسم سلطانى
424
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
به آرامى و سريانى Artanitha و به يونانى Kyklaminos ناميده شده و نام علمى از واژه يونانى آن گرفته و به كوقلامينوس يا قوقلامينوس معرب شده است و رازى آن را به فقلامينوس Faqlaminos معرب نموده و مىنويسد آن بخور مريم مىباشد و سپس به نقل قول از ديوسكوريد آنچه را كه ديوسكوريد درباره كوقلامينوس نوشته به نقل از وى ذيل فقلامينوس ذكر مىكند . با توجه به مراتب فوق واژههاى Kyklaminos ، كوقلامينوس ، فقلامينوس مترادف با بخور مريم مىباشند . ابو ريحان مىنويسد بخور مريم را به رومى فوفيلاطينوس ( تحريف شده قوقلامينوس ) و در عراق عرطنيثا مىنامند وى ذيل ماده ورد مىنويسد ديوگل يا ورد شيطآن را پارسيان عرطنيثا مىنامند و اين لغت سريانى مىباشد 1 * . ابن بيطار نيز ذيل ماده بخور مريم مطالبى را كه ديوسكوريد درباره كوقلامينوس گفته است به نقل از وى ذكر مىكند و مىنويسد در افريقا به خبز المشايح و در شام به ركف معروف است 2 * و صاحب مخزن به اسامى فوق بولف را اضافه مىكند . در كتب مختلف و واژهنامهها اسامى مترادف با نام علمى آمده در صدر چنين است : بخور مريم ، عرطنيثا ( مايرهوف بر شرح اسماء العقار ) ، بخور مريم ، پنجه مريم ( شليمر ) ، بخور مريم ، شجره مريم ، عرطنيثا ، ركف ، ولف ، خبز المشايخ ، سيكلمه ، گل سيكلمه ( فرهنگ گياهى بهرامى ) . موارد مصرف درمانى در طب سنتى : خوردن ريشه آن با عسل آب مسهل بلغم و كيموس مىباشد و شياف واژنى آن قاعدهآور و نوشيدن آن با شراب پادزهر سموم بهويژه سم ارنب بحرى 3 * است و افزودن آن به شراب اثر سكرآورى آن را بيشتر مىكند و خوردن حدود 15 گرم آن با عسل آب در يرقان سودمند است و اگر آن را با عسل مخلوط كرده به بينى بكشند مغز را تميز مىكند و اگر پارچه پشمى را به آن آغشته كرده و در ركتوم فروبرند باعث خارج شدن مدفوع مىشود و آن را در تركيبات داروئى مربوط به سقط جنين وارد مىكنند . ماليدن مخلوط افشره آن با سركه در پرولاپسوس مقعد موثر و ركتوم را به جاى خود برمىگرداند و افشره پوستكنده آن با عسل از بين برنده بثورات است و مخلوط آن با سركه و عسل در زخمها و ضماد آن در ورم سپرز ، لكههاى سياه صورت ، طاسى ، پيچيدگى عصب و نقرس مفيد مىباشد 4 * . ابن ماسويه گويد به چشم كشيدن مخلوط افشره آن با عسل در كاتاراكت و ضعف ديد چشم موثر و به بينى كشيدن آن سردرد را تسكين مىدهد 5 * جراحتها را تحليل كند و خوك 6 * بگشايد 7 * خوردن آن كرم دراز [ آسكاريس ] و كدو دانه [ كرم كدو ] را بيندازد 8 * . صفرا و بلغم را خارج مىكند و در خيز عمومى انساج ، سياتيك ، درد مفاصل ، آسم و تنگنفس سودمند است 9 * . بهطور موضعى افشره گياه تازه در ورم سپرز بسيار موثر مىباشد و با شراب پادزهر داروهاى سمى است ، ضماد مخلوط آن با روغن زيتون كهنه در تركخوردگى ناشى از سرما موثر مىباشد و شياف رحمى آن باعث سقط جنين مىشود .